Chapitre 30
Textes originaux
Guodian Laozi A
以道佐人主者,不欲以兵強於天下。善者果而已,不以取強。果而弗伐,果而弗驕,果而弗矜,是謂果而不強。其事好長。
Mawangdui Laozi A
以道佐人主,不以兵強□天下。□□□□□□所居,楚朸生之。善者果而已矣,毌矣取強焉。果而毌驕,果而勿矜,果而□□,果而毌得已居,是胃□而不強。物壯而老,是胃之不道。不道蚤已。
Mawangdui Laozi B
以道佐人主,不以兵強於天下。其□□□□□□□□棘生之。善者果而已矣,毌以取強焉。果而毌驕,果而勿矜,果□□傷,果而毌得已居。是胃果而強。物壯而老,胃之不道。不道蚤已。
Wang Bi
以道佐人主者,不以兵強天下。其事好還。師之所處,荊棘生焉。大軍之後,必有凶年。善有果而已,不敢以取強。果而勿矜,果而勿伐,果而勿驕。果而不得已,果而勿強。物壯則老,是謂不道,不道早已。
Traductions
Stanislas Julien (1842) →
Celui qui aide le maître des hommes par le Tao
ne (doit pas) subjuguer l’empire par les armes.
Quoi qu’on fasse aux hommes, ils rendent la pareille.
Partout où séjournent les troupes, on voit naître les
épines et les ronces.
A la suite des grandes guerres, il y a nécessairement
des années de disette.
L’homme vertueux frappe un coup décisif et s’arrête.
Il n’ose subjuguer l’empire par la force des armes.
Il frappe un coup décisif et ne se vante point.
Il frappe un coup décisif et ne se glorifie point.
Il frappe un coup décisif et ne s’enorgueillit point.
Il frappe un coup décisif et ne combat que par nécessité.
Il frappe un coup décisif et ne veut point paraître
fort.
Quand les êtres sont arrivés à la plénitude de leur
force, ils vieillissent.
Cela s’appelle ne pas imiter le Tao. Celui qui n’imite
pas le Tao ne tarde pas à périr.
Léon Wieger (1913) →
(De tous les excès, le plus préjudiciable, le plus damnable, c’est celui des armes, la guerre).
A. Que ceux qui assistent un prince de leurs conseils, se gardent de vouloir faire sentir à un pays la force des armes. (Car pareille action appelle la revanche, se paie toujours fort cher.) Là où des troupes séjournent, les terres abandonnées par les laboureurs, ne produisent plus que des épines. Là où de grandes armées ont passé, des années de malheur (famine et brigandage) suivent.
B. Aussi le bon général se contente-t-il de faire ce qu’il faut (le moins possible ; répression plutôt morale que matérielle), et s’arrête aussitôt, se gardant bien d’exploiter sa force jusqu’au bout. Il fait tout juste ce qu’il faut (pour rétablir la paix), non pour sa gloire et son avantage, mais par nécessité et à contre-cœur, sans intention d’augmenter sa puissance.
C. Car à l’apogée de toute puissance, succède toujours la décadence. Se faire puissant, est donc contraire au Principe, (source de la durée). Qui manque au Principe sur ce point, ne tarde pas à périr.
Autres traductions
Русский
Д.П. Кониси (1894) →
Кто помогает царю по Тао, тот не будет заботиться о процветании страны посредством военной силы: что бы вы ни сделали людям, они тем же воздадут вам.
Где войско стоит, там будет расти колючая трава (вместо хлеба).
После великой войны бывает неурожайный год. Отсюда когда нравственный человек управляет (страной), то никогда не прибегает к грубой силе, не ищет тщеславия, не воюет, не гордится ничем, не останавливается нигде и не усиливается.
Когда вещь дойдет до полноты своего развития, то она слабеет и дряхлеет.
То, что не Тао, быстро уничтожается.
Архим. Даниил (Сивиллов) (1828) →
Война есть зло, если предпринимается без особенной нужды.
Кто, следуя законам здравого разума, вспомоществует земному царю, тот никогда не согласится опустошать вселенную огнем и мечом, будучи уверен, что в возмездие за такое злодеяние постигает бедствия. Из опыта известно, что следы опустошения всегда обнаруживаются там, где войско располагалось жить в лагерях; ибо на том месте, где расставляемы были лагеря, никогда не родится хорошая трава, но растет одно терние и волчец; а после тяжкой войны, по большой части, последовал неурожай в хлебе. Но муж, одаренный решительным умом, только может хорошо вести войну. Он никогда не позволит себе употреблять на войне насильственных мер. Не смотря на то, что он одарен решительным умом, он, однако ж, не превозносится ни своею силою, ни заслугами. С успехом ли кончит войну? Он скромно себя ведет, отражая всякую мысль, надмевающую его сердце. Вообще он показывает решительность только в случае крайней нужды, а такая решительность может ли уклоняться к насилию и жестокости? Если кто едва достиг зрелого возраста, и уже покрывается сединами старости, тот своею преждевременною старостью свидетельствует, что он, вероятно, провождал жизнь распутную; а кто распутно живет, тот ранее обыкновенного и умирает.
Л.Н. Толстой (1910) →
Добрый побеждает и только.
Побеждает и не гордится.
Побеждает и не торжествует.
Побеждает и не возвеличивается.
Побеждает и не может избежать этого.
Побеждает и не насилует.
Побеждая, надо уметь остановиться.
Кто умеет остановиться, тот этим избегает опасности.
English
Paul Carus (1913) →
BE CHARY OF WAR.
1. He who with Reason assists the master of mankind will not with arms strengthen the empire. His methods invite requital.
2. Where armies are quartered briars and thorns grow. Great wars unfailingly are followed by famines. A good man acts resolutely and then stops. He ventures not to take by force.
3. Be resolute but not boastful; resolute but not haughty; resolute but not arrogant; resolute because you cannot avoid it; resolute but not violent.
4. Things thrive and then grow old. This is called un-Reason. Un-Reason soon ceases.
John Chalmers (1868) →
Diminishing War
He who in the use of Tau renders assistance to a human ruler, does not use weapons to force the people. His actions are such as he may well accept the results of (or, such as he would wish rendered to himself again).
Where legions are quartered, briars and thorns grow. In the track of great armies, there must follow bad years.
The good soldier is brave in need only (to effect some good purpose). He ventures nothing for the sake of power. He is brave in need, but not a bully. He is brave in need, but not a boaster. He is brave in need, but is not overbearing. He is brave in need, but he cannot be less. He is brave in need, but not violent.
When things reach their highest pitch of vigour, they become old. This is called not Tau. What is not Tau is soon at an end.
James Legge (1891) →
A Caveat against War
He who would assist a lord of men in harmony with the Tao will not assert his mastery in the kingdom by force of arms. Such a course is sure to meet with its proper return.
Wherever a host is stationed, briars and thorns spring up. In the sequence of great armies there are sure to be bad years.
A skilful (commander) strikes a decisive blow, and stops. He does not dare (by continuing his operations) to assert and complete his mastery. He will strike the blow, but will be on his guard against being vain or boastful or arrogant in consequence of it. He strikes it as a matter of necessity; he strikes it, but not from a wish for mastery.
When things have attained their strong maturity they become old. This may be said to be not in accordance with the Tao: and what is not in accordance with it soon comes to an end.
Deutsch
Reinhold von Plaenckner (1870) →
Derjenige, welcher unter dem Beistand des Táo die Menschen beherrschen will, braucht keine Armeen, um das Reich zu bewältigen. Seine Sache ist das Friedenswerk, die Liebe, der gütliche Vergleich, seine Lehren sind es, mit denen er entstandene Zwistigkeiten schlichtet. Ist dem nicht so?
Auf grosse und langwierige Kriege müssen nothwendig Jahre des Unheils und Elends folgen. Das Prototyp eines erfahrenen und tüchtigen Feldherrn wird daher einen entscheidenden kräftigen Schlag führen und dann den Krieg endigen. Aber er wird sich keine rohen Gewaltthätigkeiten zu Schulden kommen lassen.
Er wird kühn und muthig den Feind schlagen, aber sich nicht brüsten.
Er wird den Feind schlagen, aber nicht prahlen, er wird kühn und entschieden den Feind schlagen, aber sich nicht überheben.
Er wird entscheidend schlagen, den Widerstand vernichten, aber er wird den Krieg überhaupt erst dann beginnen, wenn er nicht anders kann.
Er wird den Feind entscheidend schlagen, aber er wird keine rohen Gewalthätigkeiten ausüben.
Die Unbewaffneten oder die Besiegten gewaltthätig und grausam zu behandeln, dieser Gebrauch ist veraltet, und man darf behaupten, nicht dem Táo entsprechend. Was aber dem Táo nicht entspricht, dem muss bald ein Ende gemacht werden.
Victor von Strauß (1870) →
Wer mit Tao beisteht dem Menschenherrscher, nicht mit Waffen vergewaltigt er das Reich. Sein Verfahren liebt zurückzukehren. Wo Heerhaufen lagern, gehn Diesteln und Dornen auf. Grosser Kriegszüge Folge sind sicherlich Nothjahre. Der Gute siegt, und damit genug; er wagt nicht zur Vergewaltigung zu greifen. Er siegt, und ist nicht stolz; siegt, und triumphirt nicht; siegt, und überhebt sich nicht; er siegt, und kanns nicht vermeiden; siegt und vergewaltiget nicht.
»Was stark geworden ist, ergreist;
Und das ist, was man Tao-los heisst.
Was Tao-los ist, das endet früh.«
Richard Wilhelm (1911) →
Warnung vor dem Krieg
Wer nach dem SINN dem Menschenherrscher hilft,
zwingt nicht mit Waffen die Welt.
Seine Art ist es, den Rückzug zu lieben.
Wo Kämpfer geweilt, wachsen Disteln und Dornen.
Hinter den großen Heeren her kommt sicher böse Zeit.
Der Tüchtige will Entscheidung und nichts mehr.
Er wagt nicht Eroberung mit Gewalt.
Entscheidung, ohne sich zu brüsten,
Entscheidung, ohne sich zu rühmen,
Entscheidung, ohne stolz zu sein,
Entscheidung, weil's nicht anders geht,
Entscheidung, ferne von Gewalt.
Sind die Geschöpfe stark geworden, altern sie.
Denn das ist Wider-SINN.
Und Wider-SINN ist nah dem Ende.
Sources disponibles
Aucune source n'est encore disponible pour ce chapitre